iphone monitoring app learn more here free phone spy mobile click the following article iphone 7 camera hack spy

Antykoncepcja

dr n. med. Grzegorz Surkont
dr n. med. Grażyna Rubersz-Adamska 

Łódź. 1998

 

Spis treści

  • Przedmowa
  • Wprowadzenie
  1. Biologiczne metody antykoncepcyjne
    1. Całkowita abstynencja seksualna
    2. Okresowa abstynencja seksualna
      1. Metoda kalendarzowa Ogino-Knausa
      2. Metoda termiczna
      3. Metoda obserwacji śluzu Billingsów
      4. Metoda wykorzystująca testy biochemiczne
    3. Stosunek przerywany
    4. Hormonalne zahamowania owulacji
      1. Karmienie dziecka piersią (laktacja)
      2. Hormonalne leki antykoncepcyjne
        1. Tabletka antykoncepcyjna (dwuskładnikowa)
        2. Tabletka antykoncepcyjna przyjmowana po stosunku
    5. Ubezpłodnienie trwałe
  2. Mechaniczne środki antykoncepcyjne
    1. Prezerwatywa
    2. Wewnątrzmaciczna wkładka antykoncepcyjna (spirala)
      1. uwalniająca jony metali
      2. uwalniająca hormony
  3. Chemiczne metody antykoncepcji
    1. Środki plemnikobójcze

 

Przedmowa

     Antykoncepcja etymologicznie jest jedynie hasłem, które encyklopedie i słowniki całego świata tłumaczą na wiele sposobów.
   Już samo nazewnictwo wyzwala wiele emocji, bowiem jedni uważają za uwłaczające nazywanie czegoś, co stanowi o prokreacji człowieka, przeciwnością koncepcji, a więc jej zwalczaniem, inni zgadzajq się na nazwę jako syntetyczną składową sygnalizowanego problemu.
   Doceniam kwestię humanizacji przedmiotu rozważań. Darzę tolerancją umowne nazewnictwo przedmiotu. Jednak Sądzę, że meritum nie powinno dotyczyć towarzyszących mu spraw bardziej błahych, aniżeli istota problemu. Jeżeli mówimy "pacjent", to jest ważne, lecz nie najważniejsze, że znaczy to "cierpiący". Najważniejsze jest to, że powinniśmy go otoczyć opieką.
   Zarówno żeńska jak i męska część naszego społeczeństwa odczuwa potrzebę przystępnie podanych informacji o metodach planowania rodziny zawartych w esencjonalnych wiadomościach na ten temat. Truizmem jest prawda zawarta w stwierdzeniu, że problem planowania rodziny, tylko i tylko wtedy, nie jest problemem, gdy fakt zaistnienia ciąży jest akceptowaną radością. Jednak tenże problem często traktowany instrumentalnie, należy odczuwać jako ściśle zintegrowaną implikację aspektów socjologicznych, ekonomicznych, medycznych, filozoficznych, etycznych, nakazów moralnych, religijnych, et cetera, ale przede wszystkim ludzkich tyczących zjawisk życia codziennego, niezależnie od tego, że niekiedy dostrzeżenie wspólnego mianownika wymienionych aspektów pozornie wydaje się wykluczone.
   Dlatego też droga do tak pojętej akceptacji winna być świadomym wyborem, a nie incydentalnie akceptowaną tolerancją lub incydentalnie tolerowaną koniecznością. Należy pamiętać, że podstawą świadomego wyboru jest wiedza, a więc wszystko co prowadzi do ukształtowania własnego poglądu w kwestii wyboru drogi i postawy, wszystko co sprawia, że wybór obranej drogi - choćby takim nie był - wydaje nam się słusznym, powinien naszą dojrzałość uczynić moralnie i etycznie niepodważalną, ale wymaga to niezwykle solidnych i zrozumiałych podstaw naukowych, które bezemocjonalnie przedstawione uczynią nasz wybór nie pozbawionym intuicji, lecz zbudowanym na empirii "szkiełka i oka".
   Do wielu przemyśleń skłaniają posiadane informacje, na wynik wielu przemyśleń składa się brak rzetelnej informacji. Uważam, że wybór metody jest jedynie środkiem prowadzącym do celu, zaś osiągnięcie celu jest naszym własnym wyborem. Aby był słuszny nie wolno wykazać ignorancji, należy posiąść wiedzę, która pozwoli na własny osąd po złożeniu na szali rozważań krytycznych argumentów spolaryzowanych biegunów nauki, które nie będą stanowiły dominacji aksjomatu nad dogmatem, lecz będą inspirowały do ukształtowania własnych poglqdów, stanowiąc solidną podstawę osiągnięcia celu.
   Dlatego też mam nadzieję, iż oddawana do rąk Czytelnika pozycja podobnie jak wiele innych, dostarczy rzetelnych (czytaj: pozbawionych komentarza zawierającego sugestię) informacji o różnych w swej istocie, lecz znanych nam i uznanych sposobach na określenie własnego poglądu, na świadome zaplanowanie rodziny; a to z pewnością swą rangą dominuje nad wszystkim, co składa się na jego osiągnięcie.
 
Prof. dr hab. med. Jacek Suzin
Dyrektor Instytutu Ginekologii i Położnictwa
Akademii Medycznej w Łodzi
 

Wprowadzenie

1. Co oznacza słowo antykoncepcja?
Antykoncepcja (łac. conceptio = poczęcie) obejmuje działania, których zadaniem jest niedopuszczenie do zapłodnienia komórki jajowej i do zajścia w ciążę. Antykoncepcja umożliwia zaplanowanie wielkości rodziny, a także wybranie odpowiedniego momentu prokreacji, aby dziecko urodziło się wówczas gdy będzie miało zapewnione optymalne warunki rozwoju.
 
2. Dlaczego stosowane są metody antykoncepcyjne?
Następstwem współżycia płciowego bez stosowania żadnych środków antykoncepcyjnych może być przyjście na świat licznego potomstwa. W księdze rekordów Guinnessa opisana jest kobieta, która zachodząc w ciążę 27 razy urodziła 69 dzieci.
Dwoje ludzi decydujących się na współżycie płciowe, powinno zastanowić się, jakie są ich plany rodzicielskie w bliższym i dalszym okresie życia. Jeżeli zamierzają regulować swoją płodność, muszą zadecydować m.in. jakiej skuteczności oczekują od metody antykoncepcyjnej. W raporcie Światowej Organizacji Zdrowia znalazło się zdanie: "Antykoncepcja będzie skuteczna tylko wówczas, jeżeli kobieta dysponujqc pełnq informacjq świadomie dokona wyboru odpowiedniej dla siebie metody."
 
Poniższa tabela ukazuje jakie metody antykoncepcyjne zalecane są w różnych sytuacjach życiowych, w zależności od planów rodziny.
 
Pary, które chcą posiadać potomstwo, choćby wkrótce, ale niezbyt liczne Pary, które nie chcą posiadać dzieci w ciągu najbliższych miesięcy lub lat
  • metoda kalendarzowa Ogino-Knausa
  • metoda obserwacji śluzu Billingsów
  • metoda wykorzystująca testy biochemiczne określające okresy płodne
  • stosunek przerywany
  • karmienie dziecka piersią
  • prezerwatywa
  • środki plemnikobójcze
  • całkowita abstynencja seksualna
  • hormonalne leki antykoncepcyjne
  • wewnątrzmaciczna wkładka antykoncepcyjna (zwana potocznie spiralą)
  • metoda termiczna
Każda z wymienionych metod posiada pewne zalety i wady opisane w następnych rozdziałach.
 
 
3. Czy możemy porównywać skuteczność znanych metod antykoncepcyjnych?
Tak. Wykorzystujemy do tego celu wskaźnik Pearla, określający ilość ciąż, które pojawiły się u 100 kobiet w czasie 1 roku stosowania danej metody antykoncepcyjnej. Na przykład: wskaźnik Pearla o wartości 20 oznacza, że na 100 kobiet stosujących określoną metodę w czasie jednego roku 20 zaszło w ciążę.
 
4. Czy można za pomocą tego wskaźnika ocenić płodność kobiet regularnie współżyjących bez zabezpieczenia?
Tak. Wartość wskaźnika Pearla różni się w zależności od wieku kobiety. U młodych kobiet waha się w granicach 80-90. Po 40 roku życia jego wartość zmniejsza się do 40-50, po 45 roku życia do 10-20, a po 50 roku życia wynosi 0-5 (wg J. Guillebaud).
 
5. Co to jest zapłodnienie?
Po stosunku płciowym plemniki przedostają się z pochwy poprzez macicę do jajowodów. Jeżeli napotkają na swojej drodze odpowiednio przygotowaną komórkę jajową, jeden z nich wnika do wnętrza doprowadzając do powstania zygoty. Proces ten nazywamy zapłodnieniem.
 
6. Czy zapłodnienie oznacza ciążę?
Zygota powstała w wyniku połączenia się komórki jajowej z plemnikiem, przez około 4-7 dni przesuwa się przez jajowód i jamę macicy, dzieląc się i przekształcając się w kolejne stadia rozwojowe: morulę, blastulę i blastocystę. Jeżeli blastocysta napotka odpowiednio przygotowaną błonę śluzową wyściełającą jamę macicy, ulega zagnieżdżeniu (implantacji). Od tego momentu możemy powiedzieć, że kobieta jest w ciąży. W warunkach prawidłowych wokoło 30% przypadków nie dochodzi do zagnieżdżenia zapłodnionych komórek jajowych, w następstwie czego ulegają one wydaleniu. Może to być spowodowane nieprawidłowymi podziałami zygoty, a następnie moruli i blastuli, niewystarczającym przygotowaniem śluzówki w jamie macicy, lub wadami, bądź chorobami macicy.
 
7. Czy w każdym dniu cyklu możliwe jest zapłodnienie?
Komórka jajowa uwalniana jest z jajnika kobiety zazwyczaj jeden raz w cyklu. Proces ten nazywamy owulacją. Dochodzi do niego najczęściej w połowie cyklu miesiączkowego, a więc około 14 dnia cyklu licząc od pierwszego dnia miesiączki. Zapłodnienie komórki jajowej jest możliwe przez 2 dni. Plemniki mogą zachować zdolność do zapłodnienia nawet przez 7 dni. Można więc powiedzieć, ze kobieta jest płodna przez 8-9 dni w cyklu. Problemem jest jednak precyzyjne ustalenie momentu wystąpienia owulacji. Nierzadko, w związku z zaburzeniami hormonalnymi, emocjami, zmianami klimatu lub bez uchwytnej przyczyny, dochodzi do znacznego przesunięcia owulacji.
 
8. Co to jest poronienie?
Poronieniem nazywamy wydalenie z organizmu kobiety uprzednio zagnieżdżonej w macicy blastocysty (zarodka). Poronienie następujące wkrótce po zagnieżdżeniu może nie być zauważone przez kobietę, a jedynym objawem będzie kilkudniowe opóźnienie krwawienia miesiączkowego.Poronienie bardziej zaawansowanej ciąży przebiega z bólami brzucha i krwotokiem.
 
9. Jakie metody antykoncepcyjne są obecnie stosowane?
Współcześnie zalecane metody antykoncepcyjne można podzielić na trzy grupy (wg Bensona 1988):
biologiczne (omówione w rozdziale I),
mechaniczne (omówione w rozdziale II),
chemiczne (omówione w rozdziale III),
mechaniczno-chemiczne,
immunologiczne.
 
"Nowoczesne tabletki antykoncepcyjne stanowią z jednej strony cenne
uzupełnienie arsenału środków regulujących prokreację kobiety,
z drugiej zaś są skuteczne w leczeniu wybranych dolegliwości somatycznych,
a nawet psychicznych, u podstaw których leżą zaburzenia hormonalne".
Prof. Wacław Dec
 
 

I. Biologiczne metody antykoncepcyjne

1. W jaki sposób działają biologiczne metody antykoncepcyjne?
Metody biologiczne opierają się na abstynencji seksualnej, lub też wykorzystują metody zmieniające funkcjonowanie narządów płciowych kobiety i mężczyzny ograniczając płodność.
 
2. Jakie metody antykoncepcyjne zaliczane są do biologicznych?
W tej grupie znajdują się następujące metody:
  • całkowita abstynencja seksualna,
  • okresowa abstynencja seksualna:
    • metoda kalendarzowa Ogino-Knausa,
    • metoda termiczna,
    • metoda obserwacji śluzu Billingsów,
    • metoda wykorzystująca testy biochemiczne,
  • stosunek przerywany,
  • hormonalne zahamowanie owulacji:
    • karmienie dziecka piersią,
    • hormonalne leki antykoncepcyjne,
  • ubezpłodnienie trwałe (niedozwolone w Polsce):
    • podwiązanie i przecięcie jajowodów u kobiety,
    • podwiązanie i przecięcie nasieniowodów u mężczyzny.
Całkowita abstynencja seksualna, czyli całkowity brak kontaktów płciowych daje stuprocentową pewność, że kobieta nie zajdzie w ciążę. Jest jednak nie do przyjęcia dla większości par. Współżycie zbliża partnerów i pozwala na stałe zacieśnianie więzi emocjonalnych.
 
Okresowa abstynencja seksualna, a więc powstrzymywanie się od współżycia seksualnego w dni płodne stosowana jest przez wiele par małżeńskich. Głównym zadaniem metody jest ograniczenie częstości zachodzenia w ciążę. Małżeństwa stosujące ten sposób posiadają zwykle troje, czworo dzieci, o ile dobrana jest odpowiednia dla danej pary metoda i stosowana jest rygorystycznie. Jeżeli istnieją u kobiety zdrowotne przeciwwskazania do zachodzenia w ciążę, powinno się zastosować skuteczniejsze metody antykoncepcyjne.
 

Metoda kalendarzowa Ogino-Knausa

3. Na czym polega metoda kalendarzowa Ogino-Knausa?
Metoda ta opiera się na wyznaczeniu w cyklu płciowym dni płodnych, w których należy zaprzestać współżycia płciowego. Aby ocenić które dni mogą być płodne kobieta powinna wiedzieć jak długo trwał jej naj dłuższy i naj krótszy cykl w ciągu ostatniego roku. Długość cyklu liczymy od pierwszego dnia jednej miesiączki do pierwszego dnia następnej. Pierwszy dzień okresu płodnego obliczamy odejmując 20 dni od liczby dni naj krótszego cyklu. Ostatni dzień płodny obliczamy odejmując 11 dni od liczby dni naj dłuższego cyklu.
 
4. Jak obliczyć dni płodne u kobiety, której naj krótszy cykl miesiączkowy w ubiegłym roku był 26-dniowy, a naj dłuższy 31-dniowy?
Obliczamy pierwszy dzień okresu płodnego: Najkrótszy cykl w ubiegłym roku (licząc od pierwszego dnia jednej miesiączki do pierwszego dnia następnej) trwał 26 dni. Odejmujemy 20 dni od ilości dni naj krótszego cyklu: 26-20=6. Okres płodny rozpoczyna się 6 dnia cyklu, a więc szóstego dnia od rozpoczęcia miesiączki. Obliczamy ostatni dzień okresu płodnego: Najdłuższy cykl w ubiegłym roku (licząc od pierwszego dnia jednej miesiączki do pierwszego dnia następnej) trwał 31 dni. Odejmujemy 11 dni od ilości dni najdłuższego cyklu: 31-11=20. Okres płodny kończy się 20 dnia cyklu. Okres płodny występuje więc u tej kobiety od szóstego do dwudziestego dnia cyklu. W tym czasie partnerzy nie mogą współżyć. Jeżeli kobieta miesiączkuje przez 6 dni, to w praktyce kontakty seksualne możliwe są przez 6 do 10 dni w miesiącu..
 
 

Metoda kalendarzowa Ogino-Knausa

wskaźnik Pearla 20-24*
(jeźeli 100 kobiet będzie stosowało tę metodę, to po roku od 20 do 24 z nich będzie w ciąży)
Zalety Wady
  • nie wymaga nakładów finansowych
  • obu partnerów czyni odpowiedzialnymi za sprawy antykoncepcji, co wpływa pozytywnie na zrozumienie i trwałość związku
  • zawodność
  • nie może być stosowana przez kobiety nieregularnie miesiączkujące
  • konieczność rocznej obserwacji cyklów miesiączkowych przed rozpoczęciem stosowania metody
  • zmusza do abstynencji seksualnej w naturalnych okresach zwiększonej potrzeby zbliżenia u kobiety
  • długie okresy przerw we współżyciu (ok. 20 dni w miesiącu) nie są do przyjęcia przez małżeństwa o dużym temperamencie
  • nie może być stosowana w przypadku nieodpowiedzialnego partnera
 
5. Czym spowodowana jest zawodność tej metody?
Może być spowodowana zmianą momentu wystąpienia owulacji w związku z chorobą, podróżą, silnymi przeżyciami, ciężką pracą, chwilowymi (przejściowymi) zaburzeniami hormonalnymi lub bez uchwytnej przyczyny. Z wiekiem wahania czasu wystąpienia owulacji ulegają nasileniu, zwłaszcza w okresie przedmenopauzalnym i dlatego kobiety po czterdziestym roku życia nie powinny stosować metody kalendarzowej. Częstą przyczyną zawodności są spontanicznie podejmowane kontakty seksualne w dni płodne, co zdarza się nawet u par z silną motywacją.
 
6. Komu polecamy metodę kalendarzową Ogino-Knausa?
Metoda ta przydatna jest dla małżeństw, którym zależy na poznaniu swojej płodności, oczekującym jedynie ograniczenia ilości posiadanego potomstwa (np. chcą posiadać kilkoro dzieci). Stosować ją mogą kobiety regularnie miesiączkujące, szczególnie gdy ze względów zdrowotnych nie jest wskazane zastosowanie innej metody antykoncepcyjnej.
 
7. Które kobiety nie powinny stosować metody kalendarzowej Ogino-Knausa?
Metoda ta nie jest zalecana kobietom:
  • z nieregulamymi cyklami,
  • w okresie przedmenopauzalnym,
  • często współżyjących,
  • pracujących w systemie zmianowym.
 
8. Dlaczego metody kalendarzowej nie powinny stosować kobiety miesiączkujące nieregularnie?
W trakcie krótkich cykli u kobiet nieregularnie miesiączkujących okres płodny może trwać aż do krwawienia miesiączkowego, co może zmuszać nawet do kilkumiesięcznej abstynencji.
 

Metoda termiczna

9. Na czym polega metoda termiczna?
W drugiej połowie cyklu miesiączkowego, od momentu wystąpienia owulacji, temperatura ciała kobiety wzrasta o 0,2 do 0.6 stopnia Celsjusza. Komórka jajowa jest zdolna do zapłodnienia do 2-3 dni po owulacji. Tak więc, czwartego dnia od podwyższenia temperatury ciała rozpoczyna się okres dni niepłodnych, który trwa do miesiączki. W każdym cyklu kontakty seksualne możliwe są przez około 10 dni. Stosując metodę termiczną, kobieta musi codziennie po obudzeniu, lecz przed opuszczeniem łóżka mierzyć temperaturę w jamie ustnej lub w pochwie (ale zawsze w tym samym miejscu). Najdokładniejsze pomiary możliwe są przy użyciu termometru z odczytem elektronicznym. Konieczne jest sporządzanie wykresu temperatury, aby łatwiej uwidocznić jej podwyższenie.
 

Metoda termiczna

wskaźnik Pearla 0,8-1,4*
(jeżeli 100 kobiet będzie stosowało tę metodę, to po roku około 1 z nich będzie w ciąży)
Zalety Wady
  • nie wymaga większych nakładów finansowych
  • obu partnerów czyni odpowiedzialnych za sprawy antykoncepcji, co wpływa pozytywnie na zrozumienie i trwałość związku
  • nie może być stosowana przez kobiety, u których występują choroby ze stanami podgorączkowymi
  • zmusza do abstynencji seksualnej w naturalnych okresach zwiększonej potrzeby zbliżenia u kobiety
  • nie może być stosowana w przypadku nieodpowiedzialnego partnera
  • w czasie pomiaru temperatury, przed wstaniem z łóżka, kobieta musi być zwolniona z obowiązków domowych (np. opieki nad płaczącym dzieckiem)
  • długie okresy abstynencji, współżycie dozwolone tylko w okresie niepłodnym drugiej fazy cyklu (ok. 10 dni)
  • wymaga od kobiety systematyczności
 
10. Które pary mogą stosować metodę termiczną?
Metoda ta jest stosowana przez małżeństwa, którym zależy na ograniczeniu ilości posiadanego potomstwa. Polecana jest również kobietom, u których ze względów zdrowotnych nie jest wskazane zastosowanie innej metody antykoncepcyjnej.
 
11. Kiedy kobiety nie powinny stosować metody termicznej?
Metody termicznej nie powinny stosować kobiety:
  • często współżyjące,
  • z licznymi obowiązkami w godzinach porannych,
  • pracujące w systemie zmianowym,
  • ze schorzeniami powodującymi podwyższenie temperatury ciała.

 

Metoda obserwacji śluzu Bilingsów

12. Na czym polega metoda Bilingsów?
Metoda ta opiera się na obserwacji zmian wyglądu śluzu znajdującego się w pochwie. Każdego dnia powinny być oceniane: ilość, lepkość, połysk, przezroczystość, ciągliwość śluzu. Każdego dnia wieczorem odnotowuje się spostrzeżenia.
Szczyt płodności (owulacja) występuje ostatniego dnia, w którym śluz jest jeszcze śliski, ciągliwy, obfity i przejrzysty. Pozwala to na rozciąganie go miedzy palcami na długość kilku centymetrów zanim ulegnie przerwaniu Gest konsystencji podobnej do białka jaja kurzego).
Po owulacji, w ciągu jednego dnia występują znaczne zmiany zarówno w ilości, jak i charakterystyce śluzu -staje się gęsty ,lepki, kleisty i matowy.
Okres niepłodny zaczyna się wieczorem czwartego dnia po szczycie płodności.
 

Metoda obserwacii śluzu Bilingsów

wskaźnik Pearla 0,9-12*
(jeżeli 100 kobiet będzie stosowało tę metodę, to po roku od 1 do 12 z nich będzie w ciąży)
Zalety Wady
  • nie wymaga nakładów finansowych
  • obu partnerów ayni odpowiedzialnymi za sprawy antykoncepcji, co wpływa pozytywnie na zrozumienie i trwałość zwiqzku
  • pozwala na poznanie funkcjonowania organizmu kobiety
  • zawodność
  • konieczna jest przerwa we współżyciu w naturalnych okresoch zwiększonej potrzeby zbliżenia u kobiety
  • nie może być stosowana w przypadku nieodpowiedzialnego partnera
  • długie okresy abstynencji; nie do przyjęcia przez mołżeńslwo o dużym temperamencie
  • wymaga od kobiety systematyczności
  • wymoga umiejętności oceny śluzu
  • jest nie do przyjęcia dla wielu kobiet ze względów estetycznych
  • nie może być stosowana przez kobiety często współżyjące
  • nie może być stosowana przez kobiety z nawracojącymi stanami zapalnymi pochwy (upławy)
 
 
 
13. Czym spowodowana jest zawodność metody obserwacji śluzu Billingsów?
Duża zawodność tej metody związana jest z możliwością zmiany ciągliwości śluzu w przypadku infekcji pochwy (upławy). Również w tej metodzie nawet u par z silną motywacją zdarzają się kontakty seksualne w dni płodne.
 
14. Którym parom polecane jest stosowanie metody obserwacji śluzu?
Jest przydatna dla partnerów, którym zależy na samokontroli swojej płodności, którym wystarcza kilkudniowe współżycie w ciągu cyklu, szczególnie gdy ze względów zdrowotnych nie jest wskazane zastosowanie innej metody antykoncepcyjnej. Metoda ta polecana jest dla par, które chcą posiadać kilkoro dzieci, a więc zależy im na ograniczeniu płodności, a nie na pełnej antykoncepcji.
 
15. W jakich przypadkach nie jest zalecane stosowanie metody obserwacji śluzu?
Metoda ta nie jest zalecana u kobiet:
u których często występują stany zapalne pochwy,
często współżyjących (obecność nasienia w pochwie utrudnia ocenę śluzu szyjkowego).
Metoda oparta na testach biochemicznych
 
16. Na czym polegają biochemiczne testy płodności?
Polegają na oznaczaniu w ślinie lub w moczu hormonów płciowych oraz ich metabolitów co umożliwia ocenę czy w danym dniu kobieta jest płodna.
 

Metoda oparta na testach biochemicznych

Zalety Wady
  • obu partnerów czyni odpowiedzialnymi za sprawy antykoncepcji, co wpływa pozytywnie na zrozumienie i trwałość związku
  • pozwala na poznanie funkcjonowania organizmu kobiety
  • konieczność przerw we współżyciu w naturalnych okresach zwiększonej potrzeby zbliżenia u kobiety
  • nie może być stosowana w przypodku nieodpowiedzialnego partnera
  • długie okresy abstynencji, nie do przyjęcia przez małżeństwo o dużym temperamencie
  • wymaga umiejętności odczytywania wyniku
 
17. Dlaczego testy biochemiczne określające okresy płodne są zawodne?
Zawodność tej metody związana jest z trudnością interpretacji wyniku testu w przypadku zmiany składu chemicznego śluzu, śliny i moczu w czasie choroby lub stosowania leków. Również w tej metodzie, nawet u par z silną motywacją, zdarzają się kontakty seksualne w dni płodne.
 
18. Kiedy wskazane jest stosowanie testów biochemicznych określających okresy płodne?
Metoda ta przydatna jest dla partnerów, którzy nie chcą stosować środków antykoncepcyjnych wpływających na ich płodność. Przydatna jest dla małżeństw, którym zależy na ograniczeniu ilości posiadanego potomstwa.
 
19. Kiedy nie jest zalecane stosowanie testów biochemicznych określających okresy płodne?
Nie są one zalecane u kobiet:
  • często współżyjących
  • z nawracającymi stanami zapalnymi pochwy.

Stosunek przerywany

20. Na czym polega stosunek przerywany?
Stosunek przerywany jest metodą antykoncepcyjną polegającą na usunięciu członka z pochwy przed wytryskiem. W wyniku stosowania tej metody może dochodzić u kobiety do przekrwienia narządów miednicy mniejszej co prowadzi do powstania zespołu bólowego miednicy mniejszej, a w konsekwencji do braku odczuwania satysfakcji seksualnej i unikania współżycia.
 

Stosunek przerywany

wskaźnik Pearla 15-28* (8-17**)
(jeżeli 100 kobiet będzie stosowało tę metodę, to po roku od 8 do 17 z nich będzie w ciąży)
Zalety Wady
  • nie wymaga nakładów finansowych
  • metoda rezerwowa ("jest zawsze pod ręką")
  • zawodność
  • wymaga wprawy
  • osoby stosujące tą metodę, zarówno kobiety jak i mężczyźni, często nie odczuwają satysfakcji seksualnej
 
 
21. Jakie są przyczyny zawodności stosunku przerywanego?
Podstawową przyczyną jest nieumiejętne stosowanie tej metody. Nawet przy dużej wprawie mężczyzny, jeszcze przed wytryskiem, do pochwy przedostawać się może niewielka ilość nasienia zawierającego plemniki zdolne do zapłodnienia.
 
22. U kogo wskazane jest stosowanie tej metody?
Stosunek przerywany powinien być traktowany jako metoda antykoncepcyjna jedynie w wyjątkowych sytuacjach, gdy nie ma możliwości zastosowania innego sposobu. Pamiętać należy jednak o niewielkiej skuteczności metody.
 
23. U kogo nie jest wskazane korzystanie ze stosunku przerywanego?
Metoda ta nie powinna być stosowana przez osoby rozpoczynające współżycie oraz przez kobiety z zespołem bólowym miednicy mniejszej.
Hormonalne zahamowanie owulacji
Stan hormonalnego zahamowania owulacji występuje fizjologicznie w okresie karmienia dziecka piersią (laktacja). Podobne działanie uzyskujemy stosując hormonalne leki antykoncepcyjne.
Karmienie dziecka piersią (laktacja)
 
24. Jaki mechanizm uniemożliwia zachodzenie w ciążę w czasie karmienia dziecka piersią?
W czasie laktacji zahamowana jest cykliczność wydzielania hormonów płciowych, jaka występuje podczas regularnego miesiączkowania. Prowadzi to do zablokowania owulacji, podobnie jak podczas przyjmowania hormonalnych leków antykoncepcyjnych.
 
25. Czy w czasie karmienia piersią kobieta nigdy nie zachodzi w ciążę?
W czasie karmienia piersią kobieta może zajść w ciążę. Dopóki nie występuje u niej miesiączka, a niemowlę nie ukończyło 6 miesiąca życia i karmione jest w dzień i w nocy, regularnie wyłącznie piersią, prawdopodobieństwo zajścia w ciążę jest stosunkowo nieduże (wskaźnik Pearla około 4). W momencie, gdy wprowadzamy dokarmianie, ryzyko zajścia w ciążę znacznie wzrasta. Dlatego kobieta zachodz:i w ciążę najczęściej tuż przed końcem okresu karmienia, a przed wystąpieniem pierwszej miesiączki. Znane są przypadki, że kobieta zachodzi w ciążę w czasie laktacji i kontynuuje karmienie przez znaczny okres nowej ciąży, a niekiedy do jej końca.
 
Hormonalne leki antykoncepcyjne, stosowane są powszechnie od 1960 roku. Ich działanie polega na hamowaniu owulacji, zmniejszeniu przepuszczalności śluzu szyjkowego dla plemników oraz zmniejszeniu zdolności endometrium do przyjęcia zarodka.
 
Znane są następujące hormonalne leki antykoncepcyjne:
  • dwuskładnikowe hormonalne tabletki antykoncepcyjne,
  • mini-tabletka gestagenna (niedostępna w Polsce),
  • implanty (niedostępne w Polsce),
  • tabletki hormonalne stosowane po stosunku.
 
Dwuskładnikowa hormonalna tabletka antykoncepcyjna jest metodą antykoncepcyjną obecnie najczęściej stosowaną. Korzysta z niej ponad 60 milionów kobiet na całym świecie szczególnie w krajach rozwiniętych. Żaden lek nie został tak dokładnie przebadany jak tabletka antykoncepcyjna.
 
26. Jakie składniki zawiera tabletka dwuskładnikowa?
Zawiera ona estrogeny i gestageny. Są to składniki o działaniu hormonów płciowych, takich jakie normalnie krążą w ustroju kobiety. Jednak w prawidłowym cyklu płciowym poziomy hormonów wahają się, wywołując w ten sposób owulację i miesiączkę. Zaś w cyklu zabezpieczonym antykoncepcyjnie przy użyciu tabletki jednofazowej, poziomy obu tych hormonów przez trzy tygodnie cyklu są stałe, co blokuje owulację. W czasie stosowania tabletki trójfazowej poziomy hormonów ulegają pewnym wahaniom, nadal jednak blokują owulację. Przez ostatni tydzień w każdym cyklu kobieta nie przyjmuje tabletek, co powoduje obniżenie poziomu hormonów i doprowadza do miesiączki.
 
27. Jak stosuje się dwuskładnikową antykoncepcyjną tabletkę hormonalną?
Tabletki przyjmuje się raz dziennie przez 21 dni w cyklu, a przez kolejnych 7 dni nie zażywa się leku. Efekt antykoncepcyjny utrzymuje się zarówno w okresie stosowania leku, jak i w czasie przerwy.
 
28. Kiedy rozpocząć stosowanie pierwszego opakowania?
Jeżeli zdecydowała się Pani na stosowanie hormonalnych leków antykoncepcyjnych należy zaczekać do najbliższej miesiączki. Pierwsze opakowanie proszę rozpocząć od pierwszego dnia miesiączki.
 
29. Którą tabletkę wyjąć jako pierwszą?
W przypadku tabletek jednofazowych należy wyjąć tabletkę oznaczoną zgodnie z dniem tygodnia jaki jest w dniu rozpoczęcia antykoncepcji. Nie ma znaczenia, od której z trzech jednakowo oznakowanych tabletek rozpocznie Pani leczenie.
 
 
Ryc.1 Sposób oznakowania kolejności zażywania tabletek na przykładzie opakowania leku jednofazowego Femoden firmy Schering
W przypadku leków trójfazowych jako pierwszą należy wyjąć tabletkę znajdującą się na czerwonym polu oznakowaną "pocz" lub "start".
 
 
Ryc.2 Sposób oznakowania kolejności zażywania tabletek na przykładzie opakowania leku trójfazowego Triquilar firmy Schering
 
 
30. Jak często i kiedy zażywać lek?
Przez całe 3 tygodnie będzie Pani przyjmować kolejne tabletki zgodnie z oznakowaniem na opakowaniu, to jest 1 tabletkę 1 raz dziennie. Zalecane jest stosowanie tabletek zawsze o tej samej godzinie. Dopuszczalne jest przesunięcie czasu zażycia leku o +/-2 godziny. Nie ma znaczenia czy lek stosowany jest przed posiłkiem czy po nim.
 
31. Co należy zrobić po zakończeniu zażywania całego opakowania leku?
Po zastosowaniu 21 tabletek (całe opakowanie) proszę zrobić 7 dni przerwy w braniu leku. Taka przerwa występować będzie po zażyciu każdego opakowania. W jej trakcie będą pojawiały się miesiączki.
 
Bardzo ważne jest, aby przerwa pomiędzy opakowaniami nie była dłuższa niż 7 dni oraz aby szczególną uwagę zwrócić na punktualne przyjmowanie pierwszych siedmiu tabletek z każdego opakowania.
 
32. Co należy zrobić, jeżeli kobieta zapomni zastosować jednej lub więcej tabletek w pierwszym tygodniu brania leku?
Do takiej sytuacji nie należy dopuszczać. Powinno się postąpić tak jak opisano w odpowiedzi na następne pytanie. Opóźnienie w przyjęciu tabletki w tym tygodniu powoduje, że ryzyko zajścia w ciążę staje się bardzo wysokie!
 
33. Co należy zrobić, jeżeli kobieta zapomni o zażyciu jednej lub większej liczby tabletek w drogim lub trzecim tygodniu przyjmowania leku jednofazowego?
Postępowanie zależy od tego jak długie jest opóźnienie:
 

A. Gdy opóźnienie jest mniejsze niż 12 godzin

  • należy zażyć zapomnianą tabletkę od razu oraz o stałej porze kolejną. Następne tabletki powinny być stosowane regularnie do końca opakowania. Antykoncepcja jest zapewniona, ale tak duże opóźnienie jest niekorzystne dla organizmu i może powodować plamienia z dróg rodnych.

B. Gdy opóźnienie wynosi powyżej 12 godzin

  • powinno się od razu zażyć zapomnianą tabletkę oraz o stałej porze kolejną. Gdy opóźnienie wynosi 24 godziny lub więcej należy zażyć tylko aktualną tabletkę, a zapomnianą wyrzucić. Następne tabletki powinny być stosowane regularnie do końca opakowania. Przez kolejnych 7 dni konieczna jest dodatkowa antykoncepcja (np. prezerwatywa, krem plemnikobójczy) lub przerwa we współżyciu.
Jeżeli w opakowaniu pozostało mniej niż 7 tabletek to następne opakowanie należy rozpocząć bez siedmiodniowej przerwy. Przerwa siedmiodniowa wystąpi dopiero po skończeniu kolejnego opakowania leku.
Jeżeli w opakowaniu pozostało więcej niż 7 tabletek siedmiodniowa przerwa wystąpi typowo po zakończeniu obecnego opakowania leku.
 
Opóźnienie powyżej 24 godzin nie powinno się zdarzyć. W związku z opóźnieniem może pojawić się krwawienie. Pomimo tego kolejne tabletki powinny być stosowane regularnie do końca opakowania. Istnieje ryzyko zajścia w ciążę, mniejsze jednak, niż w razie błędów w przyjmowaniu leku w pierwszym tygodniu.
 
W przypadku leku trójfazowego postępowanie jest bardziej skomplikowane i wymaga konsultacji z lekarzem.
 
34. Co należy zrobić, gdy w czasie siedmiodniowej przerwy nie pojawi się miesiączka?
Jeżeli leki były przyjmowane prawidłowo, należy zgodnie z instrukcją, rozpocząć nowe opakowanie tabletek i w ciągu kilku dni zgłosić się do ginekologa w celu wyjaśnienia przyczyny braku miesiączki. Nie musi to oznaczać, że tabletki zawiodły. Zdarza się, że w trakcie stosowania leków antykoncepcyjnych o niskiej dawce hormonów nie pojawiają się krwawienia miesiączkowe. Jeżeli leki nie były stosowane prawidłowo i w czasie siedmiodniowej przerwy nie pojawiła się miesiączka, należy niezwłocznie skontaktować się z ginekologiem. Do momentu wykluczenia ciąży hormonalne leki antykoncepcyjne nie mogą być stosowane. W tym czasie bezwzględnie należy unikać współżycia lub zastosować inne środki antykoncepcyjne (np. prezerwatywa, krem plemnikobójczy). Brak miesiączki nie musi oznaczać ciąży, ale może być związany z opóźnionym wystąpieniem owulacji, a więc istnieje potencjalna możliwość zajścia w ciążę.
 
35. Czy wieloletnie stosowanie antykoncepcji hormonalnej wymaga zrobienia kilkumiesięcznej przerwy lub zmiany leku?
Jeżeli zastosowany lek jest dobrze tolerowany i wyniki badań są prawidłowe nie ma potrzeby przerywania leczenia ani zmiany preparatu.
 

Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne

wskaźnik Pearla 0,0-0,12* (0,2-3,0**)
(jeżeli 1000 kobiet będzie stosowało tę metodę, to po roku około 1 nich będzie w ciąży)
Zalety Wady
  • duża skuteczność bez okresów abstynencji seksualnej
  • mniejsza obfitość i bolesność miesiączek
  • zmniejszenie nasilenia objawów napięcia przedmiesiączkowego
  • możliwość opóźnienia miesiączki (np. w razie egzaminów, wyjazdów, zawodów sportowych)
  • możliwość ustalenia określonego dnia w tygodniu, w którym będą rozpoczynać się miesiączki (np. zawsze w sobotę lub zawsze we wtorek)
  • działanie ochronne w stosunku do łagodnych schorzeń piersi
  • zmniejszenie częstości występowania endometriozy
  • zmniejszenie obfitości krwawień miesiączkowych (np. przy występowania mięśniaków macicy)
  • zmniejszenie o 30% możliwości pojawienia się mięśniaków macicy
  • zmniejszenie ryzyko wystąpienia osteoporozy
  • u niektórych kobiet istnieją przeciwwskazania zdrowotne
  • w przypadku soczewek kontaktowych starszego typu mogą wystąpić objawy dyskomfortu
  • czasami pojawia się zwiększenie apetytu
 
 
36. Którym kobietom zalecamy stosowanie dwuskładnikowej antykoncepcyjnej tabletki honnonalnej?
Tabletki antykoncepcyjne najczęściej stosują kobiety:
  • którym zależy na wysokiej skuteczności antykoncepcji,
  • z zaburzeniami honnonalnymi (leczenie reguluje miesiączki),
  • z trądzikiem, nadmiernym owłosieniem (leczenie poprawia cerę, zmniejsza nieprawidłowe owłosienie),
  • ze skłonnością do torbieli jajnika (zapobiega torbielom jajnika),
  • z zespołem napięcia przedmiesiączkowego (ogranicza nasilenie tych dolegliwości),
  • z obfitymi, bolesnymi miesiączkami (zmniejsza obfitość i bolesność miesiączek).
37. Które kobiety nie mogą stosować dwuskładnikowych antykoncepcyjnych tabletek hormonalnych?
Tabletki antykoncepcyjne przeciwwskazane są u kobiet, u których stwierdza się:
  • choroby układu krążenia oraz czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia:
    • choroba zakrzepowo-zatorowa, skłonność do zakrzepicy,
    • choroba niedokrwienna serca, kardiomiopatie,
    • przebyty wylew krwi do mózgu,
    • nadciśnienie tętnicze,
    • hipercholesterolemia rodzinna (cholesterol>7,5 mmol/l),
    • niektóre typy migren,
    • palenie papierosów przez kobiety powyżej 35 roku życia,
  • choroby wątroby:
    • niewydolność wątroby,
    • gruczolak i rak wątroby,
    • przebyta cholestaza ciężarnych,
    • dająca objawy kamica pęcherzyka żółciowego (po usunięciu pęcherzyka można stosować tabletki antykoncepcyjne),
  • krwawienia z dróg rodnych o nierozpoznanej etiologii
  • nowotwory estrogenozalezne (np. rak sutka).
Powyżej wymieniono najcz~stsze przeciwwskazania. W przypadkach wątpliwości nalezy skonsultować się z lekarzem prowadzącym.
 
38. Jakie dolegliwości mogą pojawić się w czasie stosowania antykoncepcyjnych tabletek hormonalnych?
Podczas zażywania pierwszego opakowania leku mogą pojawić się nudności, kurcze łydek, tkliwość lub powiększenie piersi, plamienia z pochwy, podwyższenie ciśnienia tętniczego. Powyższe działania uboczne zdarzają się rzadko i najczęściej mają charakter odwracalny. Wszelkie wątpliwości należy omówić ze swoim lekarzem.
 
39. Czy w trakcie stosowania tabletek antykoncepcyjnych wyrosną mi wąsy?
Pod wpływem tabletek starszego typu (starszej generacji) mogą pojawić się niewielkie zmiany skórne takie jak trądzik lub przetłuszczanie skóry. Nie zaobserwowano nasilenia owłosienia w trakcie ich zażywania Leki nowego typu (nowej generacji) najczęściej poprawiają cerę i zmniejszają problemy trądzikowe. Istnieją również specjalne leki np. Diane-35 stosowane w leczeniu trądzika i nadmiernego owłosienia mające dodatkowo działanie antykoncepcyjne.
 
40. Czy w trakcie stosowania tabletek antykoncepcyjnych przytyję?
Zależy to tylko od Pani, a przede wszystkim od diety. Czasami na początku stosowania tabletek pojawia się zwiększony apetyt. Nie należy mu ulegać. Badania wykazały, że w trakcie leczenia 20% kobiet tyje, 20% chudnie, a 60% nie zmienia wagi. U niektórych kobiet może pojawić się niewielki przyrost wagi w związku z nieznacznie zwiększonym zatrzymywaniem wody w organizmie.
 
41. Czy stosowanie tabletki antykoncepcyjnej może mieć wpływ na płodność?
Może mieć wpływ pozytywny poprzez zmniejszenie częstości występowania zapaleń przydatków, endometriozy, mięśniaków i torbieli, które są częstą przyczyną niepłodności. Istotne znaczenie odgrywa również regulacja niektórych typów zaburzeń hormonalnych. Okresowe zastosowanie tabletek antykoncepcyjnych może być wykorzystywane w leczeniu niepłodności. Niekiedy po zakończeniu długotrwałej antykoncepcji tabletkami hormonalnymi może dochodzić do przejściowych nieregularności cyklu związanych z brakiem owulacji. Zaburzenia te zazwyczaj ustępują po 2-3 miesiącach.
 
42. Czy stosowanie tabletki antykoncepcyjnej może mieć wpływ na płód i ciążę?
Jeżeli kobieta zaszła w ciążę po odstawieniu tabletek antykoncepcyjnych, to fakt zażywania ich w przeszłości, choc'by nawet w poprzednim cyklu, nie ma wpływu na przebieg ciąży ani stan płodu czy noworodka. Nie stwierdzono również zwiększonego ryzyka powikłań lub wad w przypadku zajścia w ciążę w trakcie stosowania tabletek. Oczywiście należy unikać takiej sytuacji poprzez ścisłe stosowanie się do zasad zażywania leku.
 
43. Jeżeli planuję zajść w ciążę, kiedy powinnam przestać zażywać tabletki antykoncepcyjne?
Specjaliści zalecają zajście w ciążę w 1-2 miesiące po odstawieniu tabletki. Jeżeli zapłodnienie nastąpi wcześniej nie ma powodu do niepokoju.
 
44. Czy w trakcie stosowania tabletek antykoncepcyjnych mogą pojawić się przebarwienia skóry?
Jeżeli zauważy Pani przebarwienia skóry, należy skontaktować się ze swoim ginekologiem. Zmiany te najczęściej nie mają związku ze stosowanym leczeniem.
 
45. Czy w trakcie stosowania tabletek antykoncepcyjnych powinnam unikać słońca i solarium?
Nie, nie ma takiej konieczności.
 
46. Czy stosowanie tabletki antykoncepcyjnej ma wpływ na częstość występowania raków?
Zażywanie tabletek antykoncepcyjnych zmniejsza ryzyko wystąpienia raka jajnika i raka endometrium (śluzówki macicy). Nie jest do końca poznany wpływ antykoncepcji hormonalnej na częstość występowania raka szyjki macicy i piersi. Wśród kobiet stosujących tabletki nieco częściej obserwuje się przypadki raka szyjki. Prawdopodobnie ma to związek z paleniem papierosów i częstszymi infekcjami pochwy spowodowanymi brakiem stosowania prezerwatywy przez kobiety zabezpieczone tabletkami. Na częstość występowania raka sutka wpływa bardzo wiele czynników. Wśród nich wymienia się wczesny wiek wystąpienia pierwszej miesiączki, nieposiadanie dzieci, krótkie karmienie piersią, dietę wysokobiałkową. W związku z tym trudno jest powiedzieć czy niewielkie zwiększenie ryzyka zachorowania na raka piersi wśród kobiet stosujących hormonalne leki antykoncepcyjne wynika z oddziaływań tych leków na gruczoł piersiowy czy też z trybu życia. Kobiety stosujące tabletki antykoncepcyjne częściej chorują na raka wątroby. Jest to na szczęście bardzo rzadkie schorzenie. Wśród kobiet zażywających tabletki stwierdza się 3 przypadki na 1 milion stosujących.
 
47. Czy w trakcie zażywania tabletek mogą pojawić się zmiany popędu płciowego?
Czasami tak. Niektóre kobiety podają obniżenie libido, inne, przeciwnie, zwiększenie.
 
48. Czy powiększenie się piersi w trakcie brania tabletek jest niepokojące?
Część kobiet obserwuje powiększenie i tkliwość piersi. Nie są to objawy niepokojące. Jeżeli natomiast pojawi się wyciek z piersi, należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym.
 
49. Co powinnam zrobić, jeżeli w trakcie brania leku wystąpią u mnie kurcze i bóle łydek?
Powinna Pani skontaktować się ze swoim lekarzem.
 
50. Czy tabletka może wpływać na objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego?
Zastosowanie tabletki antykoncepcyjnej przynosi poprawę u kobiet z objawami zespołu napięcia przedmiesiączkowego. Czasami jednak, w trakcie zażywania tabletek, pojawiają się objawy powyższego zespołu. Należy wówczas przedyskutować z lekarzem prowadzącym zaistniałą sytuację i rozważyć zmianę leku.
 
51. Jeżeli w trakcie brania tabletek pojawią się objawy żółtaczki lub świądu całego ciała, co powinnam zrobić?
Należy przerwać branie leku i niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym.
 
52. Czy stosowanie tabletek antykoncepcyjnych zwiększa ryzyko pojawienia się problemów zakrzepowych?
Tabletki antykoncepcyjne wywołują niewielkie zmiany w funkcjonowaniu układu krzepnięcia, które u osoby zdrowej prawdopodobnie nie powodują powikłań zdrowotnych. Jeżeli w organizmie istnieją już zmiany predysponujące do zakrzepów, to nałożenie się niewielkich zmian wynikających ze stosowania tabletek antykoncepcyjnych czasami prowadzi do powstania choroby zakrzepowo-zatorowej.
 
53. U kogo ryzyko zakrzepów i chorób naczyń jest zwiększone?
Czynnikami ryzyka choroby zakrzepowo-zatorowej są: palenie papierosów, znaczna nadwaga, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca.
Hormonalna tabletka antykoncepcyjna przyjmowana po stosunku
 
54. Na czym polega działanie tabletki antykoncepcyjnej przyjmowanej po stosunku?
Ten typ antykoncepcji powoduje niedopuszczenie do zagnieżdżenia w macicy zapłodnionej komórki jajowej. Zgodnie z definicją przytoczoną w odpowiedzi na pytanie 8 nie można więc w tym przypadku mówić o działaniu poronnym.
 
 

Tabletka antykoncepcyjna po stosunku

wskaźnik Pearla 0,4-2,4* (1,0-5,0**)
(jeżeli 100 kobiet będzie stosowało tę metodę, to po roku do 3 z nich będzie w ciąży)
Zalety Wady
  • lek można zastosować po stosunku jako "pogotowie antykoncepcyjne"
  • nie ma ograniczeń wiekowych
  • nie powinna być stosowana częściej niż 3 razy w cyklu
  • nudności, wymioty
  • zaburzenia miesiączkowania
  • zwiększenie ryzyka ciązy pozamacicznej
 
55. Jakie są wskazania do zastosowania tabletki antykoncepcyjnej po stosunku?
Metodę tę stosuje się w sytuacjach wyjątkowych, po stosunku potencjalnie zagrażającym ciążą (np. po współżyciu bez zabezpieczenia, po pęknięciu prezerwatywy, po gwałcie, po stosunku pod wpływem alkoholu i narkotyków) oraz u osób współżyjących okazjonalnie.
 
56. Jakie są przeciwwskazania do stosowania tabletki antykoncepcyjnej po stosunku?
Nie powinno się stosować tej metody u kobiet wymagających stałej antykoncepcji, często współżyjących.
 
57. W jakim czasie po stosunku należy zastosować tabletkę, aby była skuteczna?
W Polsce dostępne są tabletki, które należy zażyć do 2 godzin po stosunku. Jeżeli minęło więcej czasu -możliwe jest zastosowanie wewnątrzmacicznej wkładki antykoncepcyjnej (spirali) do 5 dni po stosunku.
 
 

Ubezplodnienie trwale

Ubezpłodnienie trwałe jest metodą antykoncepcyjną polegającą na trwałym pozbawieniu kobiety lub mężczyzny funkcji rozrodczej. Dokonuje się tego poprzez podwiązanie i przecięcie jajowodów u kobiety (wsk. Pearla 0,0-0,5), lub podwiązanie i przecięcie nasieniowodów u mężczyzny (wsk. Pearla 0,0-0,2). Przy prawidłowej technice operacyjnej jest to najpewniejsza metoda antykoncepcyjna. W wielu krajach stosowana jest powszechnie fIna życzenie". Zabiegi tego typu nie mają żadnego wpływu na stan hormonalny kobiety i mężczyzny oraz ich doznania. Dokonanie ubezpłodnienia trwałego na prośbę kobiety lub mężczyzny jest w Polsce niedozwolone, wykonywane jest jedynie w sytuacjach, gdy ciąża zagraża zdrowiu lub życiu kobiety.
 
"Dobór danej metody jest uwarunkowany wieloma czynnikami:
wolą kobiety do ograniczenia płodności, skutecznością i brakiem działań
niepożądanych, odwracalnością metody oraz stopniem akceptacji
społecznej, religijnej, prawnej i politycznej dla stosowania antykoncepcji."
Prof. Wacław Dec
 
 

II. Mechaniczne środki antykoncepcyjne

1. Jakie jest działanie mechanicznych środków antykoncepcyjnych?
Środki te uniemożliwiają wędrówkę plemników w kierunku komórki jajowej.
Zaliczamy do nich:
  • prezerwatywy dla mężczyzn -kondom,
  • prezerwatywy dla kobiet -femidom (niedostępne w Polsce),
  • kapturki naszyjkowe (niedostępne w Polsce),
  • wewnątrzmaciczne środki antykoncepcyjne (spirala).

Prezerwatywa dla mężczyzn (kondom)

2. W jaki sposób działa prezerwatywa?
Wykonana jest z lateksowej gumy, obecnie często powlekanej substancją zwilżającą. Stanowi barierę uniemożliwiającą przedostanie się nasienia do pochwy.
 
3. W jaki sposób należy stosować prezerwatywę?
Skuteczność antykoncepcyjna prezerwatywy zależy przede wszystkim od prawidłowości jej zastosowania. Należy postępować ściśle według niżej podanych zasad. Prezerwatywę zakładamy na prącie po uzyskaniu wzwodu jeszcze przed rozpoczęciem współżycia. Przed założeniem ściskamy końcówkę prezerwatywy, tak aby usunąć z niej powietrze. Następnie rozwijamy prezerwatywę tak by całkowicie przykryła penis. Współżycie przerywamy wkrótce po wytrysku. Po stosunku należy prezerwatywę przytrzymać ręką, aby się nie zsunęła, a następnie sprawdzić czy nie jest uszkodzona. Przed wyrzuceniem zalecane jest zawiązanie prezerwatywy. Używając prezerwatywy nie wolno stosować jako środka "poślizgowego" kosmetyków na bazie tłuszczu (olejki, balsamy, wazelina itp.). Mogą one rozpuszczać lateks, a tym samym tworzyć mikroskopijne otwory dla plemników i wirusów (w tym wirusa HIV). Dopuszczalne są jedynie żele, takie jak Żel K- Y oraz gliceryna.
 

Prezerwatywa

wskaźnik Pearla 5-8* (2,0-15,0**)
(ieżeli 100 kobiet będzie stosowało tę metodę, to po roku od 5 do 8 z nich będzie w ciąży)
Zalety Wady
  • może być stosowana bez względu no fazę cyklu
  • jest tania
  • zmniejsza ryzyko zachorowania na choroby weneryczne, w szaególności na AIDS
  • zmniejsza ryzyko występowania raka szyjki macicy
  • pozwala na wydłużenie czasu trwania stosunku
  • obu partnerów czyni odpowiedzialnymi za sprawy antykoncepcji co wpływa pozytywnie na zrozumienie i trwołość związku
 
  • niska skuteczność
  • konieczność zakładania tuż przed stosunkiem
  • prawidłowe stosowanie wymaga pewnej wprawy
  • pogarsza odczuwanie bodźców seksualnych
  • konieczne jest stosowanie ściśle wg wskazówek (nawet bardzo mała ilość nasienia moźe spowodować zapłodnienie kobiety)
 
 
4. Jak wytłumaczyć małą skuteczność prezerwatyw?
Zazwyczaj przyczyną ich nieskuteczności jest niewłaściwe stosowanie. Do najczęstszych błędów należą: rozpoczynanie współżycia przed założeniem prezerwatywy, brak umiejętności prawidłowego zakładania i zdejmowania. Przed rozpoczęciem stosowania tej metody antykoncepcyjnej wskazane jest przećwiczenie techniki zakładania prezerwatywy. Stwierdzono, że w przypadku prawidłowego stosowania prezerwatywy wskaźnik Pearla może obniżyć się nawet do 1,0.
 
5. Jakie są wskazania do stosowania prezerwatywy?
Prezerwatywy są szczególnie polecane:
  • u osób, które nie mają stałego partnera lub rozpoczynają współżycie z nowym partnerem;
  • w celu zmniejszenia ryzyka infekcji chorobami przenoszonymi drogą płciową razem z innymi środkami antykoncepcyjnymi (np. tabletką antykoncepcyjną, spiralą)
  • w przypadku kobiet, u których stwierdzono dysplazję szyjki macicy;
  • gdy istnieją przeciwwskazania do stosowania innych środków antykoncepcyjnych.
 
6. Co można zrobić jeśli dojdzie do pęknięcia lub zsunięcia się prezerwatywy?
W celu uniknięcia ciąży w takiej sytuacji wskazane jest zastosowanie metody antykoncepcyjnej po stosunku w postaci tabletki lub wkładki wewnątrzmacicznej -spirali (patrz rozdział II pytania 54 -57 oraz rozdział III pytanie 13).
 
7. Czy istnieją przeciwwskazania do stosowania prezerwatyw?
Najczęściej wymienianym przeciwwskazaniem jest uczulenie na gumę.
Wewnątrzmaciczna wkładka antykoncepcyjna
 
8. Co to jest wewnątrzmaciczna wkładka antykoncepcyjna?
Wewnątrzmaciczne wkładki antykoncepcyjne nazywane często spiralami (od kształtu jednego z pierwszych modeli wkładek) są plastikowymi drobnymi elementami o wyglądzie cienkich pręcików w kształcie liter T, S, omega, cyfry 7 lub w innych kształtach, które lekarz ginekolog wkłada przez kanał szyjki do jamy macicy. Na określenie wkładek przyjął się też angielski skrót: lUD (intrauterine device).
 
9. Jaki jest mechanizm działania wewnątrzmacicznej wkładki antykoncepcyjnej (spirali)?
Wkładki antykoncepcyjne starej generacji działały wyłącznie na zasadzie mechanicznej, wywołując odczyn błony śluzowej macicy i nie dopuszczając do zagnieżdżenia zarodka. Główne działanie współczesnych wkładek antykoncepcyjnych uwalniających jony metali (np. miedzi) do jamy macicy polega na zmniejszaniu przepuszczalności śluzu szyjkowego dla plemników oraz na toksycznym wpływie na plemniki. Zmniejszenie zdolności endometrium do przyjęcia zarodka nie odgrywa kluczowej roli. Wkładki antykoncepcyjne uwalniające gestagen (hormon) dodatkowo zmniejszają prawdopodobieństwo wystąpienia owulacji. Ze względu na mechanizm działania wkładek antykonce- pcyjnych uwalniających jony metali lub gestagen powinny one być zaklasyfikowane jako mechaniczno-chemiczno-biologiczne.
 

A. Wkładki antykoncepcyjne uwalniające jony metali

Wkładki antykoncepcyjne uwalniaiące jony metali

wskaźnik Pearla 0,3-2,0*
(ieżeli 100 kobiet będzie stosowało tę metodę, to po roku od O do 2 z nich będzie w ciąży)
Zalety Wady
  • skuteczność
  • wygoda - zakładane raz na 3-7 lat
  • minimalny wpływ na organizm kobiety
  • można stosować w czasie karmienia piersią
  • możliwość zastosowania jako antykoncepcji po stosunku (patrz pytanie 13 rozdział III.)
  • obfitsze, bardziej bolesne miesiączki
  • konieczność okresowej kontroli ginekologicznej i ultrasonograficznej
  • częstrze zapalenia przydatków (jajników)
  • konieczność zakładania w gabinecie lekarskim
 
 
Ryc.3 Prawidłowe umiejscowienie wkładki uwalniającej jony metali (Copper T firmy Schering)
 
11. Jakie są wskazania do stosowania wewnątrzmacicznej wkładki antykoncepcyjnej uwalniającej jony metali?
Zastosowanie wkładki wewnątrzmacicznej zalecane jest kobietom, którym w danym momencie zależy na skutecznej antykoncepcji, a nie ma przeciwwskazań do jej stosowania. Szczególnie polecana jest u kobiet, które już rodziły. Może być stosowana aż do okresu menopauzy.
 
12. Jakie są przeciwwskazania do stosowania wewnątrzmacicznej wkładki antykoncepcyjnej uwalniającej jony metali?
Do przeciwwskazań należą: nieprawidłowe krwawienia z macicy, stany zapalne przydatków i pochwy, leczenie lekami immunosupresyjnymi, stany zapalne innych narządów np. mięśnia sercowego.
Wewnątrzmacicznej wkładki antykoncepcyjnej nie powinny raczej stosować kobiety:
  • które nie rodziły dzieci,
  • często zmieniają partnerów,
a także u których stwierdza się:
  • nadżerkę,
  • obfite, bolesne miesiączki.
13. Na czym polega działanie wkładki domacicznej stosowanej po stosunku?
Jeżeli w ciągu 5 dni po stosunku potencjalnie zagrażającym ciążą (np. po gwałcie) do jamy macicy zostanie założona wkładka antykoncepcyjna, to prawdopodobieństwo zajścia w ciążę jest niewielkie. Wskaźnik Pearla w tym przypadku wynosi < 2. Implantacja zarodka w jamie macicy następuje po minimum 5 dniach od zapłodnienia. Działanie wkładki polega na wywołaniu odczynu błony śluzowej macicy i niedopuszczeniu do zagnieżdżenia zapłodnionej już komórki jajowej. Nie można więc mówić w tym przypadku o działaniu poronnym (patrz pyt. 8 rozdział I).
 

B. Wewnątrzmadczne wkładki antykoncepcyjne uwalniające honrmony

 
Ryc.4 Prawidłowe umiejscowienie wkładki antykoncepcyjnej uwalniającej gestagen (Mirena firmy Schering)
 

Wkładki antykoncepcyjne uwalniaiące hormony

wskaźnik Pearla 0,1-0,3*
(ieżeli 100 kobiet będzie stosowało tę metodę, to po roku od O do 1 z nich będzie w ciąży)
Zalety Wady
  • skuteczność
  • mniej obfite, mniej bolesne miesiączki
  • mniejsze ryzyko zapalenia przydatków
  • wygoda - zakładane raz na 5 lat
  • czasami brak miesiączek, plamienia, trądzik, bóle głowy, bolesność piersi
  • wskazana okresowa kontrola ginekologiczna i ultrasonograficzna
  • konieczność zakładania w gabinecie lekarskim
 
14. W jakich przypadkach stosujemy wewnątrzmaciczne wkładki antykoncepcyjne uwalniające gestagen?
Podobnie jak w przypadku wkładki wewnątrzmacicznej z miedzią, wkładki uwalniające gestagen zalecane są kobietom, którym zależy na skutecznej antykoncepcji, a nie ma przeciwwskazań do jej stosowania. Szczególnie polecane są kobietom u których występują obfite, bolesne krwawienia, po czterdziestym roku życia. Mogą być stosowane u kobiet, które nie rodziły.
 
15. Jakie są przeciwwskazania do stosowania wewnątrzmacicznych wkładek antykoncepcyjnych uwalniających gestagen?
Ten rodzaj wkładki wewnątrzmacicznej przeciwwskazany jest u kobiet, u których stwierdza się:
  • nadżerkę,
  • stan zapalny pochwy,
  • nieprawidłowe, niezdiagnozowane krwawienia z dróg rodnych.
16. Czy można stosować wkładkę u kobiet w okresie okołomenopauzalnym?
Jest to bardzo wygodna forma antykoncepcji, często stosowana u kobiet w tym okresie.
 
17. Czy po wyjęciu wkładki mogę od razu zajść w ciążę?
Zalecane jest odczekanie jednego miesiąca, aczkolwiek wcześniejsze zajście w ciążę nie jest ryzykowne.
 
18. Czy spirala może wywołać raka?
Nie wykryto żadnych zależności pomiędzy stosowaniem wkładki antykoncepcyjnej, a zmianą częstości występowania jakiegokolwiek nowotworu.
 
"Planowanie rodziny stanowi istotną składową mechanizmów
kontrolujących przyrost populacji ludzkiej na kuli ziemskiej"
Prof. Wacław Dec
 
 

III. Chemiczne metody antykoncepcji

1. Jaki jest mechanizm działania chemicznych środków antykoncepcyjnych?
Środki te mają działanie uszkadzające plemniki, co uniemożliwia ich przemieszczanie się do jamy macicy i jajowodów, a tym samym zapobiega zapłodnieniu. Inaczej niż w uprzednio omówionych grupach mamy tu do czynienia z jednym typem środków chemicznych, to jest mających działanie plemnikobójcze.
 

Środki plemnikobójcze

2. W jakiej postaci występują środki plemnikobójcze?
Środki plemnikobójcze występują w postaci gałek i kremów. Są dostępne w aptece bez recepty.
 
3. Czy płukanie pochwy po stosunku jest mechaniczną czy chemiczną metodą antykoncepcji?
Dawniej stosowane płukanie pochwy po stosunku silnie kwaśnym roztworem (np. octu) jest metodą mało skuteczną, więc nie można jej dziś zaliczać do metod antykoncepcyjnych. Metoda ta miała cechy działania mechanicznego i chemicznego, lecz jako sposób nie zalecany nie powinien być stosowany w celu zapobiegania ciąży.
 

Środki plemnikobójcze

wskaźnik Pearla 7,6-8* (4,0-25,0**)
(ieżeli 100 kobiet będzie stosowało tę metodę, to po roku 8 z nich będzie w ciąży)
Zalety Wady
  • mogą być stosowane bez względu na fazę cyklu
  • zmniejszają lecz nie likwidują zupełnie ryzyka zachorowania na choroby weneryczne
  • poprawiają nawilżenie pochwy
  • mają małą skuteczność
  • wymagają umieszczenia w pochwie na krótko przed stosunkiem
  • konieczne jest odczekanie 10-15 minut
  • mogą pogarszać odczuwanie bodźców seksualnych
  • istnieje możliwość wchłaniania niewielkich ilości substancji czynnych do krwi
  • u obojga partnerów mogą powodować uczulenia
 
4. Z czego wynika niska skuteczność środków plemnikobójczych?
Podstawowymi przyczynami są: nieprawidłowe założenie, brak cierpliwości -rozpoczęcie współżycia przed dokładnym rozpuszczeniem i rozprowadzeniem leku po pochwie.
 
5. Jak zwiększyć skuteczność środków plemnikobójczych?
W celu poprawienia skuteczności wskazane jest równoczesne stosowanie prezerwatywy.
 
6. Jakie są wskazania do stosowania środków plemnikobójczych?
Środki plemnikobójcze zalecane są u kobiet z przeciw- wskazaniami do stosowania innych środków antykoncepcyjnych. Najczęściej nie zaleca się ich do oddzielnego stosowania, lecz jako metodę poprawiającą skuteczność działania prezerwatywy.
 
7. Jakie są przeciwwskazania do stosowania środków plemnikobójczych?
Podstawowym przeciwwskazaniem jest uczulenie.